H «Πάτρα της Μεσογείου» στο Αρχαιολογικό Μουσείο

Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών

Η περιοδική έκθεση με τίτλο «Η Πάτρα της Μεσογείου», που σχεδιάστηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας με αφορμή την επέτειο της δεκαετούς λειτουργίας του Αρχαιολογικού Μουσείου Πατρών, σε συνδυασμό και με τη διεξαγωγή των ΙΙ Παράκτιων Μεσογειακών Αγώνων στην Πάτρα, είναι πράγματι ένα ενδιαφέρον αφιέρωμα στην ιστορική πορεία της πόλης.

Συγκεκριμένα, η έκθεση που θα διαρκέσει έως τις 31 Δεκεμβρίου, είναι αφιερωμένη στις πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις και εμπορικές σχέσεις της Πάτρας και ευρύτερα της Αχαΐας με άλλες περιοχές της Μεσογειακής λεκάνης από τα τέλη της 3ης χιλιετίας π.Χ. έως και τον πρώιμο 18ο αιώνα μ.Χ.

Στις τέσσερις εκθεσιακές ενότητες παρουσιάζονται 130 αρχαιότητες από τις συλλογές του Αρχαιολογικού Μουσείου Πατρών (οι περισσότερες από τις οποίες εκτίθενται για πρώτη φορά), του Αρχαιολογικού Μουσείου Ολυμπίας και της Ιεράς Μητρόπολης Πατρών, συνοδευόμενες από πλούσιο εποπτικό υλικό.

Όπως σημειώνει η διευθύντρια του μουσείου δρ Ανίτα Κουμούση, «η στρατηγική θέση της Αχαΐας, που είναι στραμμένη προς τη Δύση, προσδιόρισε καθοριστικά τα δικά της ενδιαφέροντα προς την Κεντρική Μεσόγειο, ενώ παράλληλα οι ακτές της παρέμειναν ανοικτές και ευπρόσδεκτες για τα πλοία που διέσχιζαν την ανατολική λεκάνη, διενεργώντας το εμπόριο μεγάλης κλίμακας και μεταφέροντας νέες αντιλήψεις, νέες αξίες, νέες θρησκείες. Η ζύμωση όλων αυτών των επιρροών γινόταν στην πόλη της Πάτρας, που έγινε κοσμοπολίτισσα, κοσμογυρισμένη, μια αρχόντισσα της Μεσογείου». Και εδώ, οι διαχρονικές μετακινήσεις των ανθρώπων, οι επιδρομές, η πειρατεία, οι επεκτατικές βλέψεις άλλων λαών έφεραν στην πόλη Ρωμαίους, Σλάβους, Εβραίους, Φράγκους, Οθωμανούς. Αλλους με ειρηνικές διαθέσεις και άλλους ως κατακτητές. Με αυτές τις πληροφορίες ξεκινάει ο επισκέπτης την περιήγηση στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων, όπου η πόλη της Πάτρας αποκαλύπτεται ως το σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης. Για την έκθεση παραχώρησε εποπτικό υλικό και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο του Paestum.

Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών

Από τα πρώτα εκθέματα είναι ένα ασημένιο νόμισμα τύπου fleet coinage, κοπή Μάρκου Αντωνίου, από την περίοδο των πειρατικών επιδρομών στο Αιγαίο (1ος αι. π.Χ.). Ακολουθούν ευρήματα από τα μυκηναϊκά νεκροταφεία της ευρύτερης περιοχής Πατρών, που προέρχονται από το βασίλειο Mitanni, μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη στην Ανατολή κατά τη διάρκεια του 15ου αι. π.Χ. Η παρουσία σκαραβαίων, είτε ως κτερίσματα στους τάφους μυκηναϊκών αλλά και γεωμετρικών χρόνων είτε ως αναθήματα σε ιερά ακόμη και στον 8ο αι. π.Χ., δηλώνει τις επαφές που είχε η Αχαΐα με την Αίγυπτο, επίσης τα ειδώλια με αιθιοπικά και ασιατικά χαρακτηριστικά, ενώ τα χάλκινα όπλα και σκεύη από κυπριακό χαλκό καταδεικνύουν τη μακραίωνη σχέση Κύπρου και Αχαΐας. Προσέξτε τις μικρές λεπτομέρειες του μοναδικού χαλκεπένδυτου κράνους με ψάθινο πίλημα. «Ελκει την καταγωγή από τα κράνη των “Λαών της Θάλασσας”, όπως τα γνωρίζουμε στον νεκρικό ναό του Ραμσή Γ΄».

Τα εκθέματα από την Πρωτοελλαδική περίοδο μέχρι και τη δυναστεία των Ιουλιο-Κλαυδίων, που δηλώνουν αμφίδρομες καλλιτεχνικές σχέσεις με την Ιταλία και την περιοχή των  Δαλματικών Ακτών, αναπτύσσονται στην δεύτερη ενότητα. Εδώ προβάλλεται μια χάλκινη επιγραφή σε αχαϊκό αλφάβητο, που ταξίδεψε από το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Ακολουθεί η ταραγμένη περίοδος του Μεσαίωνα και η συμβίωση των ντόπιων με τους κατακτητές. Η εισηγμένη κεραμική που παρουσιάζεται στην τρίτη ενότητα προέρχεται από εργαστήρια της Ιταλίας και της Μικράς Ασίας και χρονολογείται από τα τέλη του 13ου αι. έως τα τέλη του 18ου αιώνα.

Η επίχρυση ανθρωπόμορφη λειψανοθήκη, μέσα στην οποία το 1462 ο δεσπότης του Μυστρά Θωμάς Παλαιολόγος πρόσφερε την κάρα του Αποστόλου Ανδρέα στον πάπα Πίο Β΄, αποσπά την προσοχή του επισκέπτη με τη λάμψη της. «Μια ομιλούσα ανθρωπόμορφη λειψανοθήκη, ένα έργο που ανήκει στη δυτική μεσαιωνική καλλιτεχνική παράδοση, όχι μόνο σαν θρησκευτική λειτουργική πρακτική, αλλά και σαν μορφολογία. Η Ραγούζα, σταθμός στο ταξίδι του Θωμά Παλαιολόγου προς τη Ρώμη, σταυροδρόμι πολιτισμών, κέντρο μεταλλοτεχνίας και εμπορίου χρυσού και αργύρου εκείνη την περίοδο, είναι ο επικρατέστερος τόπος κατασκευής της. Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την ύπαρξη συγκεκριμένου εικονογραφικού τύπου του Πρωτόκλητου στα εργαστήρια της πόλης», σημειώνει η διευθύντρια του μουσείου, προσθέτοντας πως τα εικονογραφικά χαρακτηριστικά της μορφής, που παραπέμπουν σε εκκλησιαστικό αξιωματούχο, σε συνδυασμό με την ανάγνωση της αποσπασματικά σωζόμενης επιγραφής, επέτρεψαν την ταύτιση του νεκρού με ιστορικό πρόσωπο, γνωστό από τις γραπτές πηγές του λατινοκρατούμενου Μωριά.

Οι εμπορικοί αμφορείς στην τέταρτη ενότητα προέρχονται από τη Δυτική Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική, τον αιγαιακό χώρο και τα μικρασιατικά παράλια έως την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Ομως, το ψηφιδωτό δάπεδο με μεικτή τεχνική ψηφιδωτού/opus tesselatum και μαρμαροθετήματος/opus sectile είναι μοναδικό στο είδος του στον ελλαδικό χώρο. Εργο ενός περιοδεύοντα στη Μεσόγειο ψηφοθέτη, αποκαλύφθηκε το 2016 και φωτίζει τη ρωμαϊκή Πάτρα.

Στα αριστουργήματα της έκθεσης ανήκει η σαρκοφάγος του Φραγκίσκου Μοναχού. Το κάλυμμα της σαρκοφάγου βρέθηκε στο Εξαπύργιο του Κάστρου της Πάτρας σε δεύτερη χρήση.  Πρόκειται για τον Ενετό Pietro Gradenigo, ανώτατο αξιωματούχο του Τάγματος των Φραγκισκανών στο Πριγκιπάτο της Αχαΐας, ο οποίος, σύμφωνα με τις γραπτές πηγές, δραστηριοποιήθηκε στην περιοχή κατά το α΄ τέταρτο του 14ου αιώνα, όταν Λατίνος αρχιεπίσκοπος στην Πάτρα ήταν ο Γουλιέλμος Φραγκιπάνης (1317-1327), που επίσης ανήκε στο τάγμα των Φραγκισκανών.